TROOSTBOEK Het smalle pad van liefde - Vonne van der Meer

De elf maanden oude Björn, zoon van Floris en Françoise Vrijbloed, broertje van Lucie en Dedé, was op slag dood. Zinloos de gruwelijke details te beschrijven. Kijk niet om, als de vrouw van Lot naar haar brandende stad. Het staren naar ongeluk dat we niet hebben kunnen verhelpen, zal ons afstompen. Laat een paar feiten volstaan: het kind dat vroeg had leren lopen, had al menige val tegen deurpost en tafelrand overleefd maar de stenen van de pier waren hard, de vaart waarmee het lichte karretje erop afstormde te groot.
    Hij heeft niet geleden, een tel hooguit, maar het verdriet van zijn ouders is niet in tijd te meten. Ook maanden later leek het ongeluk soms net gebeurd. Overdag, maar ook midden in de nacht, beleefde de vader alles opnieuw en zag de buggy met zijn zoon weer op de Noordpier afkoersen. Hij riep het beeld niet op, het kwam ongevraagd, en nadat het weggeëbd was leek het alsof hijzelf op een steen was gekwakt.
    Hij hoefde zijn vrouw niets uit te leggen. Zij werd bezocht door dezelfde beelden maar op andere momenten. Toen ze tien jaar geleden verliefd werden, waren ze vaak net vogels in de baltstijd: tegelijkertijd kriebelden ze aan hun oorlelletje en in een café bestelden ze allebei een glas rode port, ze grinnikten om dezelfde grapjes. In rouw gedroegen ze zich heel verschillend, als dieren van een andere soort.

----------

'Hoe leg ik dat uit... Als ik me voorstel dat het echt uitgesloten is dat ik Björn ooit nog terugzie... Dat wil ik niet. Dat kan ik me ook niet voorstellen Maar hoe dat weerzien eruitziet, geen idee. Als ik daaraan denk, heb ik alleen maar vragen. Net als in dat lied van Eric Clapton: "Would you know my name, if I saw you in heaven? Would it be the same, if I saw you in heaven?"'

'In het Twents zeggen ze niet: hij is dood. Maar: hij is oet de tied.'

'Dan is hij dus nog ergens, ja, maar op een volkomen andere manier dan wij kunnen bedenken.'

'Er bestaat niet zoiets als "aan Björn herinnerd worden". Hij zit in ons.'

-----------

Laat ons niet langer stilstaan bij het rampjaar, niet zwelgen in het ongeluk van de kleine Björn en de schaduw die het wierp op ieder die hem liefhad. Gun dit gezin zijn schuwe periode, til de steen niet op waaronder het zich schuilhoudt. Onze tijd is er een van onlesbare nieuwsgierigheid naar het leed van mensen die geen familie, vrienden of buren zijn. De rouwband of de zwarte kleding, eens een teken waarin men al van een afstand zag dat er getreurd werd om ouder of echtgenoot, kind, broer of zusje, wordt niet meer gedragen. Zo maakten onze voorouders kenbaar: daarom is mijn blik naar binnen gekeerd, ben ik mager of juist vadsig geworden. Zwijgzaam, mensenschuw of voortdurend op zoek naar gezelschap. 

De symbolen van rouw zijn verdwenen, verwarring is ervoor in de plaats gekomen. Het rouwzwart is weg uit het straatbeeld, nu staren we naar gemonteerde beelden van betraande gezichten van mensen die we niet eens kennen en dus ook niet kunnen troosten. Dat staren maar niets kunnen doen maakt beschaamd. Schaamte heeft de plaats van mededogen ingenomen en degene die rouwt is eenzamer dan ooit.


bladzijden 18, 21-22, 56

Amsterdam, Atlas Contact, 2013 
ISBN 978-90-254-4123-4

ACTUEEL De Verwondering met Pauline Weseman


Annemiek Schrijver in gesprek met Pauline Weseman
Ik kijk sinds een tijdje regelmatig naar De verwondering, een televisieprogramma waarin Annemiek Schrijver praat met gasten uit verschillende religieuze tradities met uiteenlopende maatschappelijke achtergronden. Ondanks dat ik niet gelovig ben, haal ik veel uit de gesprekken. Zo ook uit het gesprek met journalist Pauline Weseman.

Pauline Weseman portret
Haar man Boudewijn overleed in 2013 aan kanker en Pauline (41) bleef achter met twee kinderen van zeven en negen jaar. Ze zocht naar grip, zette alles wat ze in haar leven had meegekregen in en ontdekte dat de troostwoorden die ze in haar (evangelische) jeugd had meegekregen niet werkten.

De volgende fragmenten en zinnen vind ik herkenbaar, verhelderend en bemoedigend:

We leven in een maatschappij waarin voortdurende gezegd wordt: “Het komt wel goed.” Maar het komt natuurlijk niet altijd goed.

Wat helpt wel? In eerste instantie helpt er niks. 

Het lijkt heel oneerlijk, waarom overkomt mij/ons dit? Het is eigenlijk juist het meest eerlijke omdat het kan iedereen overkomen.

Accepteren dat het leven niet maakbaar is. 

Ik heb veel gehad aan de metafoor van het doolhof om mezelf te kunnen én mogen zijn.

De weg naar de uitgang gaat via doodlopende wegen.


Je probeert in het leven steeds te doen wat goed is en wat je tot dan toe kunt zien.


Het helpt mij om het oordeel er een beetje af te halen, wat lucht toe te laten.

Eb en vloed. 

Het leven zwabbert. 

Uiteindelijk kom je er toch wel!


Er zijn veel taboes rondom rouw. Maar: niet alles is erg, en ook niet de hele tijd...

Het heeft me ook veel zelfvertrouwen gegeven.

Zoeken, waar vind ik het dan? Is het nog ver? Moe zijn van het zoeken.

Ongelooflijk eenzaam proces.

Maar de enige weg is rechtdoor, je moet door, je kunt niet meer terug.

Mijn aller diepste punt was ook mijn omwenteling.

Ik ben er nog, er staat niets meer, maar ik ben er nog. 

Ik doe dit. 

Ik kan dit. 

Ik weet nog niet hoe, maar ik ben er nog. 

Vanuit het sterven kan iets ontkiemen. Er komt iets nieuws naar voren.

Het begint vanuit het verlatene. 


Laat je leven niet leiden door de beperkingen. Het leven gaat gewoon door.

De ankerpunten zijn de dingen die jouw leven van waarde maken. Niet de beperkingen. Anders zit je steeds in de wachtkamer, terwijl het leven nu is.


Mooi en een absolute aanrader voor iedereen die daartoe de gelegenheid heeft:

Pauline heeft haar man Boudewijn vijf uur lang geïnterviewd om antwoorden te verzamelen op vragen die de kinderen later ooit misschien gaan stellen. Deze vragen heeft ze verzameld bij mensen die jong hun vader verloren.


Bekijk de aflevering hier:
https://www.npostart.nl/de-verwondering/07-03-2021/KN_1725070


INTERVIEW met de moeder van Michaël THEMA : gelukkig zijn

Vijf dagen voor zijn geboorte werd er in het ziekenhuis geconstateerd dat zijn hartje niet meer klopte. Michaël is niet levend op deze aarde geweest. Niemand, behalve ik, heeft hem meegemaakt. Dat maakte het verdriet heel eenzaam. Daardoor kon ik het ook niet écht delen met de mensen om mij heen. Ik heb dat verdriet heel lang vastgehouden. Ik kon en wilde Michaël niet loslaten. Mijn kind! Alsof mij dat een soort zekerheid van bestaan gaf, een identiteit. Want ik was 'die moeder van dat overleden kind - maar kijk eens hoe moedig en krachtig ze haar leven weer oppakt'. Als ik dat losliet, dacht ik, was ik niets meer. Ik had zoveel meegemaakt - mijn relatie was vier maanden na de bevalling gestrand en ik moest dus een nieuw bestaan opbouwen met een kleuter - mensen moesten mij wel aardig vinden.

Het heeft misschien wel tien jaar geduurd voordat het verdriet niet meer zo schrijnend was.
De buitenwereld heeft daar overigens niet veel van gemerkt. Ik zorgde ervoor dat ik er stralend uitzag, trok mijn mooiste jurk aan, ging sporten en op dieet. Want ik besefte óók dat ik wilde leven, dat ik er nog was en dat mijn kind mij nodig had. Eigenlijk 'mag' ik mezelf pas sinds kort zien zoals ik ben: een mooie, zelfstandige vrouw die haar leven op de rit heeft en haar hart volgt. Met een allergeweldigste vriend en een fantastische zoon. Ik ervaar wel degelijk de sprankeling en energie van hier op aarde zijn. Ik doe werk dat helemaal bij mij past. Mijn vriend is mijn grote liefde. Ik hoef niet meer krampachtig vast te houden aan Michaël. Hij mag zijn wat of wie of waar hij ook is. Hij is een bijzonder deel van mij. Net als mijn grote zoon. Maar dan anders. Mijn grote zoon mag naast mij staan. Michaël is een prachtige vlinder die af en toe op mijn schouder komt zitten.


Fragment uit het interview met de moeder van Michaël, Esther van Beek, gehouden op 28 maart 2013. Michaël is in januari 2000 doodgeboren. Zijn broertje was toen drieënhalf jaar oud.


TROOSTONLINE Podcast - Manu Keirse bij BNR's Big Five van de ROUW


In BNR's Big Five van de rouw spreekt Diana Matroos met vijf experts op het gebied van rouw. De gesprekken zijn als podcasts te beluisteren.

De gasten zijn:

  • Chantal Frederiks, rouwtherapeut op de werkvloer
  • Michel de Hond, oprichter van Stichting Komma
  • Quinten Fraai, topman bij Monuta
  • Geert Smid, bijzonder hoogleraar psychodrama
  • Manu Keirse, klinisch psycholoog 

Allemaal interessante gesprekken! 

Ik kies er eentje uit.
Manu Keirse is al ruim veertig jaar een autoriteit op het gebied van rouw.
Hij kan zo inspirerend vertellen!
Eigenlijk heeft hij helemaal geen interviewer nodig

Luister maar: Podcast Manu Keirse bij BNR's Big Five.

Hier is de link naar alle podcasts van BNR's Big Five (elke week een ander thema): https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive. Via deze link kun je ook de andere gasten beluisteren.

Fijne dag!

TROOSTGEDICHT Zonder jou - Annie M.G. Schmidt

De wereld is wonderlijk leeg zonder jou.
Er staat maar zo weinig meer in.
De hemel is aldoor zo hinderlijk blauw.
Waarom? Wat heeft het voor zin?
De merel zit zachtjes te zingen in ‘t groen.
Voor mij hoeft ie heus zo z’n best niet te doen.
De wereld kon vol van geluk zijn, maar nou:
leeg, zonder jou.

Dat zonder jou nog een lente bestaat
met ooievaars en met bloemen,
dat er een meidoorn in bruidstooi staat,
is zonder meer tactloos te noemen.
En wat is het nut van een lindenlaan,
als wij er samen niet langs kunnen gaan?
Langs alle heggetjes bloeit wilde roos
nutteloos, zinneloos.

De wereld is wonderlijk leeg zonder jou.
Er staat maar zo weinig meer in.
De hemel is aldoor zo hinderlijk blauw.
Waarom? Wat heeft het voor zin?
De merel zit zachtjes te zingen in ‘t groen.
Voor mij hoeft ie heus zo z’n best niet te doen.
De wereld kon vol van geluk zijn, maar nou:
leeg, zonder jou.


Veel mensen kennen deze tekst als gedicht. Het is oorspronkelijk geschreven als lied, met muziek van Cor Lemaire, voor het Amsterdams Journalistencabaret De Inktvis (1947 - 1953). Later heeft Conny Stuart het in haar repertoire opgenomen.

ACTUEEL : Nabij - 40 jaar OOK (Ouders Overleden Kind)


Tweeduizend twee 


Achttien jaar geleden kwam er een jaartal bij het rijtje jaartallen dat een mens zoal paraat heeft. Je geboortejaar, en die van je ouders en je kinderen. Het jaar waarin je afstudeerde. Het jaar waarin je die onvergetelijke reis maakte. En dan is daar ineens dat jaar waarin je kind doodging. In eerste instantie een heel gewoon jaar, niet opzienbarend anders dan andere jaren. Je was je er ook totaal niet bewust van dat je je in een verschrikkelijk jaar bevond. Dat was het namelijk ook nog niet. Tot op de dag dat je kind out of the blue doodging.

Hij voelde zich niet helemaal lekker, had waarschijnlijk wat last van de lange autorit vanuit Frankrijk. Ga maar lekker slapen mannetje. Rustig aan. Met een washandje en een waterijsje op de bank. Geen alarmerende signalen. Gewoon terugkomen van vakantie, uitpakken, opruimen, wassen draaien, praatje maken met de buren. Beetje verhoging, beetje spugen, niets ernstigs. En de volgende dag, ergens in de middag, sta je naast het ziekenhuisbed waarin je prachtige kind onder een wit laken ligt. Z’n hoofd nog zichtbaar, z’n ogen op een kiertje na gesloten. Er is geen enkele twijfel mogelijk. Hij is dood. Je hebt de longen uit je lijf geschreeuwd toen de verpleegkundigen het nieuws brachten. Neeeeeeeeeeeee! Hoe kan het dat je het niet doorhad? Waar ging het mis? Maar vooral: deze pijn is ondraaglijk.

Tweeduizend twintig


Achttien jaar later is 2002 het getal dat je leven verdeelt in vóór en na. Het staat dominant bovenaan het lijstje jaartallen. En doet alle jaartallen verwateren, zelfs het geboortejaar van je zoon. Want: was het nou ‘95 of ‘96? Het doet er niet toe. Justin is al veel langer dood dan hij geleefd heeft. Hij is een tijdloos bijna-vierjarig-jongetje geworden dat ongrijpbaar door alle herinneringen heen zweeft. Er is geen begin en geen eind meer. Hij is overal en nergens. De pijn is mild en hoort erbij. Wat onmogelijk leek is toch gebeurd: je kunt metzonder hem leven en zelfs weer gelukkig zijn.


Lieve ouders van een overleden kind, we delen een groot verdriet. We zijn de ouders die we niet willen zijn: ouders van een overleden kind. OOK maakt het mogelijk dat we elkaar vinden en met elkaar oplopen. Net zolang totdat we het weer op eigen kracht kunnen. Want dat kunnen we!

Dankjewel OOK. 


DAGBOEK Later als ik dood ben

Ik kijk naar de aflevering van Topdokters van 21 april 2020. 

Kinderoncoloog Dannis van Vuurden vraagt toestemming aan de ouders van een overleden tweejarig meisje om wat tumorweefsel van haar hersenen te mogen gebruiken voor nader onderzoek. 

Dat mag.

Van Vuurden: "Aan pubers moet je volgens de wet vragen of zij toestemmen om dat na overlijden te mogen doen."


Een van zijn puber-patiënten komt in beeld en reageert als volgt op deze vraag: "Ja, doe maar, want als ik straks dood ben, vind ik het wel fijn om zonder tumor dood te zijn. Dat je als het ware kankervrij dood bent." 

Zo had ik het nog nooit bekeken. 

Topdokters aflevering 7 2020 


GASTBLOG van de moeder van Mikki


Sinds het coronavirus in de hele wereld zijn intrede deed, ziet het leven voor iedereen er compleet anders uit. Twee jaar eerder heb ik al ervaren hoe het leven onaangekondigd en vooral ongevraagd soms een heel andere wending neemt.


Met het bericht dat Mikki een hersenstamtumor had, was het leven op 9 januari 2018 in een paar seconden voorgoed veranderd. Er was geen hoop op beterschap. Een paar maanden later op 20 juni was dat definitief en veranderde alles opnieuw.

Hoop

Toch ben ik hoop blijven voelen, tot op het laatste moment dat zij stierf. Er was nog zoveel om op te hopen. Hoop dat ze lang genoeg zou leven tot er alsnog een levensreddend middel werd ontdekt, tot aan de laatste hoop dat ze een dag langer zonder pijn bij ons mocht zijn, en uiteindelijk de hoop dat ze rustig thuis in vrede kon sterven.

Toen ze in de nacht van 19 op 20 juni in alle rust thuis overleed, hoopte ik met het laatste restje dat er nog van over was, dat haar overlijden niet waar zou zijn en ik haar snel terug zou vinden.

Ik zocht naar een manier om alles ongedaan te maken, maar alle gedachten die ik had en alles wat ik deed, leidde niet naar wat ik het liefste wilde. Niets bracht haar meer thuis.

Toen dat besef langzaam begon door te dringen, simpelweg omdat ik het te vaak zonder succes heb geprobeerd, begon ik mij een klein beetje op de toekomst te richten. Het is dagelijks balanceren tussen rouwen en verder leven, en het koord waarop is dun.

Een paar dagen weg met de jongens, naar werk gaan, een cursus volgen en fijne mensen ontmoeten, weliswaar altijd met Mikki in gedachten, maar het biedt een beetje houvast in het leven zonder haar.

Moe


Sinds het coronavirus in maart ons land is binnengedrongen, zijn alle routines en plannen opnieuw op de schop gegaan en daarmee ook mijn herwonnen perspectief. Nu zoveel is weggevallen van wat mij opnieuw zin en afleiding geeft, voel ik hoe moe ik ben. Moe van het rouwen en het zoeken naar perspectief, moe van het doorlopende vallen en opstaan.

Ik weet even niet meer wat te doen en ga opnieuw op zoek naar jou. Nu voor de derde keer in twee jaar alles zo anders is, moet ik opnieuw uitzoeken waar ik je weer in vinden kan. Opgesloten in huis en in mezelf kan ik even niks verzinnen en blijf alleen over met het grote gemis.

Mikki is op 20 juni 2018 overleden als gevolg van een hersenstamtumor.
Ze is zes jaar geworden.

Patricia Vermeulen is de moeder van Mikki.
Dit is een van haar blogposts voor Ik mis je

Patricia schreef ook het boek: Het kleinste vogeltje en de bangeriken.
Illustratie Nynke Boelens



TROOSTQUOTE : Wat vraag je aan mensen met verdriet?




Vraag aan mensen met verdriet niet:

'Hoe gaat het?'

maar 

'Hoe voel je je vandaag?'. 



Manu Keirse, Helpen bij verlies en verdriet


TROOSTMUZIEK: Vanaf vandaag - Elisah, dochter van Liesbeth List


Vandaag begraaf ik jou in mij
Niet in de aarde, niet in die kist
niet bij die bomen in de ochtendmist
daar ben jij niet
Jij bent veilig in mij

Vandaag begraaf ik jou in mij
Niet bij die steen daar, die lange rij
al die oude namen, daar hoor jij niet bij
Nee vandaag, begraaf ik jou in mij

Dan kan ik met je praten en antwoord geven
Dan blijf je leven in mijn leven
Toe neem mijn ogen en kijk met mij
Neem mijn voeten en loop met mij
We gaan naar huis toe,
wij allebei
Vanaf vandaag, leef jij in mij

Vandaag begraaf ik jou in mij
'k zal je niet zoeken, waar je nu bent
Blijf maar bij ons hier, waar iedereen je kent
Jouw plaats aan tafel houd ik voor je vrij

We zullen lachen en weer plannen maken
'k zal met je slapen en met jou ontwaken
Neem m'n mond en lach met mij
Neem m'n handen en voel met mij
Wat je nog doen wou, doe ik erbij
Vanaf vandaag leef jij in mij

Haal weg dat kruis
en al die witte bloemen
Verscheur de krant
waarin ze jouw naam noemen
Neem mijn ogen en kijk met mij
Neem mijn hart en leef met mij
Want jouw dood is nu voorbij
Vanaf vandaag, leef jij in mij

'k zal twee levens leven
met jou in mij.


10 april 2020
Muzikaal eerbetoon aan Liesbeth List. Vlak na het overlijden van Liesbeth zong Elisah het lied Vanaf Vandaag.
Elisah Baijens: “Mijn moeder is uitgebreid herdacht op televisie, in kranten, op de radio. Haar vele fans hebben ook via social media liefdevolle berichten over haar geschreven. We hebben, gezien de huidige omstandigheden, afscheid van haar moeten nemen zonder een uitvaart die haar zo was gegund, die bij haar zou hebben gepast, bij wie ze was, de Liesbeth List die zovelen heeft geraakt als chansonnière. Met allen voor wie zij iets heeft betekend, wil ik het lied Vanaf vandaag delen.”